Hiperprolaktinemi (Süt hormonu yüksekliği)

Prolaktin hormonu “süt hormonu”dur. Esas görevi memelerde süt oluşumunu sağlamaktır.Normal şartlarda kadın gebe kaldığında vücuttaki gebelik ile oluşan hormonlar bu hormonu uyararak süt yapımının gerçekleşmesini, doğuma kadar göğüslerin kendini hazırlamasını doğumla da birlikte süt üretimini yapımını gerçekleştirirler.
Hiperprolaktinemi (süt hormonu yüksekliği) Prolaktin hormonu belirli düzeylerde kadın üreme organlarının gelişimi ve fonksiyonu için gereklidir ve normal şartlarda da gebelik olmasa bile vücudumuzda mevcuttur.

Bu hormon beynimizin hipofiz denilen kısmındaki bazı hücrelerce üretilir ve kana verilir.
İnsan vücudunda pek çok hormon gibi, bir yapım-salınım-yıkım dengesi vardır. Yine beynimizin hipotalamus denilen kısmından salgılanan Dopamin adı verilen bir başka hormon prolaktinin salınımın dengeler. Öyle ki, dopaminin azlığında prolaktin salgısı artar.

Prolaktin (süt hormonu) düzeyeni yükselten durumlar;

-Gebelikte yükselir,
-Bir çok prolaktin yüksekliğinin nedeni bilinemez,
-Hipofiz denilen beyin dokusunun tümörlerinde,
-Tiroid hormon bozukluklarının bazılarında,
-Bazı boyun yaralanmalarında (oradaki bazı salgı bezlerine etki ederek),
-Bazen östrojenin yüksek doz kullanımlarında,
-Dopamin denilen hormonun salgısının azalması durumunda bunlar;

tümörler bazı larhipofiz bezinin harabiyeti gibi durumlardır,
-Bazı psikiyatri larının kullanımında,
-Aşırı göğüs uyarımında,

Prolaktin yüksekliğinin belirtileri nelerdir?

-Adet düzensizlikleri (az adet olma, seyrek adet olma, adet olamama)
-Meme ucu akıntısı (gebelik dışında süt gelmesi = galaktore).
önemli not:her memeden sıvı gelmesi prolaktine bağlı değildir,meme kanallarında iltahap,memede tümör,veya başka nedenler olabilir yapılacak tek şey hemen doktorunuza baş vurmanızdır.
-Gebe kalamama
-Prolaktin yüksekliğine sebep olan esas hastalığa bağlı belirtiler:
.Hipofiz hipotalamus tümörlerinde diğer iç salgıların bozukluğu ve bunlara ait fonksiyon bozuklukları
.Tümörlerde baş ağrısı, görme bozuklukları
.Tiroid bezi çalışma bozukluğunda halsizlik, iştahsızlık, enerji azlığı.

Prolaktin yüksekliğinin tanısı yapılan bir kan testi ile kandaki prolaktin düzeyinin ölçülmesi ile konur.
Test yapılırken dikkat edilmesi gereken koşullar;
- sabah saat 10:00-11:00 arasında bakılmalı,
-testten önce birkaç gün süreyle cinsel ilişkide bulunmamalı,
-test öncesi birkaç gün meme uyarımından kaçınılmalı,
(dar sütyen giyilmemeli,göğüsler yıkamak için dahi ovulmamalıdır),
-uyku düzeni testi etkileyebilmektedir,
-açlık veya tok olmak testi etkilememektedir,
-kullanılan lar kesilmelidir,özellikle psikiyatri larının kesilmesi çok önemlidir.
-kan örneği alınmadan önce stresten uzak olmakta çok önemlidir,hasta 10 dakika kadar sakin bir yerde dinlendirilip kan örneği almakta fayda vardır.

Testin sonucuna göre doktorunuz ;
-testi tekrar isteyebilir(bazı hafif yüksek sonuçlarda test öncesi önerilen kuralları tekrar gözden geçirip test tekrarlanabilir)
-bir süre bekleyebilir
-direk tedavisine başlayabilir,
-bir kafa röntgeni isteyebilir,
-beyin tomografisi isteyebilir ve bunu bir beyin cerrahına gösterebilir veya başka diğer hormonal testler isteyebilir.

Prolaktin yüksekliği kısırlık yapar mı?
Kısırlık sebeplerinden birisi de prolaktin hormonu yüksekliğidir. Hani eskiler emziren kadınlar için gebe kalmaz ,süt korur derler ya ,kabaca vücut bu hormon yüksekliğinde gebe kalmayı engeller diyebiliriz.
Ancak bundan her prolaktin yüksekliği olanın çocuğu olmaz anlamı çıkartılamaz. Tedavisiz dahi gebelik oluşabilmektedir. Ayrıca prolaktin hormonu yüksekliği, tedavisine iyi yanıt verebilmektedir.

Prolaktin yüksekliği nasıl tedavi edilir?
Prolaktin düzeyini yükselten neden bulunmaya çalışılmalı ve tedavi edilmelidir.
Tedavide;
- gerekirse radyoterapi verilebilir,bu çok özel durumlarda kullanılır
-gene gerekirse mikro cerrahi yapılabilir,bu gene çok özel durumlarda kullanılır
-tıbbi tedavide en geçerli ve sağlıklı yöntemdir,tedavide prolaktin hormonu üretimini ve kana salımını denetleyen hormona yönelik lar kullanılır,bir çok hastada basit tedavisi ile sorun ortadan kalkar.
tedavisi bazı hastalarda baş dönmesi,bulantı ve halsizlik,tansiyon düşüklüğü gibi problemler yaratabilir,bunlar zaman içerisinde azalır ve tedavi bittiğinde de kaybolurlar.

-Her ay düzenli meme kontrolünüz yapınız,bilmiyorsanız hekiminizden bunu size öğretmesini isteyiniz,her altı ayda bir rutin jinekolojik muayeneneniz sırasındada meme kontrolünüzü hekiminizden mutlaka isteyiniz !!!

Hemanjiomun nedeni tam olarak bilinmiyor, ancak bu tür doğum lekelerinin ortaya çıkması ve görünüşüyle ilgili, annenin ve babanın kendilerini suçlu hissetmeleri doğru değil. Önemli olan doğru teşhis ve erken müdahaledir. Hemanjiomlar, çeşitli büyüklükte ve şekillerde olabilir, bazıları küçüktür ve farkedilmesi güçtür, bazıları ise büyük olur ve şekil bozukluklarına neden olurlar.

Hemajiomların yaklaşık %83’ü baş ve boyun bölgesinde ortaya çıkar. Başlangıçta mavimsi veya kırmızı lekeler olarak görünür ve çok nadir olarak doğumda büyümesini tamamlamıştır.

Yüzeysel ve kırmızı renkli hemanjiom çeşidine yüzeyel, cildin daha derininde ve mavi renkli türüne derin hemanjiom denir. Hem derin hem de yüzeyel olan hemanjiom çeşidi ise karma olarak adlandırılır. Doğru tedavi için, teşhis çok önemlidir.

Hemanjiomlar ilk 18 ay büyümeye devam edebilir, ve daha sonra gerileme dönemi başlar. Bu gerileme 3 ile 10 yıl arasında sürebilir. Hemanjiom gerileme dönemini tamamladığında, sonuç genellikle estetik olarak sorun olacak düzeydedir.

Bazı durumlarda, hemanjiom hayati tehlikeye yol açabilir, veya yemek yeme, nefes alma, görme, duyma, ve konuşma gibi önemli fonksiyonlarda ciddi problemlere neden olabilir. Özellikle iç organlarda gelişen hemanjiom çok tehlikelidir. Bunların teşhisi zordur ve teşhis edildiklerinde genellikle bebeğe acil müdahale edilmesi gerekir. Hemanjiomun görüldüğü iç organlar karaciğer, bağırsaklar, soluk borusu, ve beyindir. Multipl hemanjiomun görüldüğü bebeklerin iç organlarında da hemanjiom olabilir. Eğer bir bebekte üçten fazla hemanjiom varsa, dahili lezyonlar için bütün bedeninin ultrason görüntülerinin incelenmesi gerekir.

Kaynak: realage.com.tr/v2/Realagehaberdetay.aspx?hid=25586

Hemangioma Nedir?

İyi huylu damar kökenli doğumsal kalıntılardır.
Tipine bağlı olmakla beraber bazıları kendiliğinde kaybolur, bazıları ise hayatı tehlikeye sokabilecek kadar büyüyebilir.
Nadiren ailevi yatkınlık gösterir

Tipleri :

İntradermal kapiller
a)Salmon
b)Portwine
Genellikle yüzde deriden kabarık değil, giderek büyürler asla kaybolmazlar.

Kapiller Hemangioma
Deriden kabarık genelde yüz ve boyunda, doğumdan 1 hafta içinde başlar, 2 yaşına kadar büyür,5 yaşından sonra küçülmeye başlar ve tamamen kaybolur.

Kavernöz Hemangiom
Genelde doğumda ve kol-bacaklarda vardır, giderek büyürler asla tamamen kaybolmazlar.

Karışık Hemangiom
Yüz ve kol-bacaklarda olur , kırmızı zeminde mavili noktalar şeklindedir ,hızla büyür , asla tamamen kaybolmazlar.

Venöz Fistüller Hemangiom
a)Hemangioentolioma
b)Hemangiolenfangioma

Tedavi :

Takip (Hemogram, USG, gerekirse CT-scan)
Basınç Tedavisi
Sklerozan Tedavi
İnterferon A
Laser ve Krioterapi
Embolizasyon
Korticosteroid
Cerrahi Tedavi

Bekleme Tedavisinin Sakıncaları

Çıkarılması kolay iken beklendiğinde büyüyerek cerrahi çıkarılması zor bazen imkansız hale gelebilir.
Kendiliğinden düzelme sonrası bazen kötü nedbe dokusu kalabilir.
Bekleme sırasında kanama,ülserleşme ve enfeksiyon gelişmesi riskleri vardır.

Krioterapi Sakıncaları

Çok küçük lezyonlarda 2-3 günde bir 10-20 sn CO2 karı ile dondurma yöntemidir.

Çok ağrılıdır.
Kötü nedbe bırakır.
Günümüzde kullanımı sınırlıdır.

Sklerozan Tedavi ve Sakıncaları

%3 sodium marhuate;%1 sotrodiol; Üretran kullanılır.

Ağrılıdır.
Ağır doku hasarı,
Dokuda zedelenme,
Kötü nedbe dokusu oluşabilir

Radyasyon Tedavisi ve Sakıncaları

Radyasyon tedavisi 60-100Kv 400rad’lık 3 ya da daha fazla 6-12 aralarla uygulanır.

Kıkırdak nekrozu
Dişlerde gecikme
Gözde katarakt
Büyümede geçikme
Geç dönemde kanser insidansında artış

Elektrokoagulasyon ve Sakıncaları

Elektrik akımlı koter denilen aletle lezyonların yakılmasıdır.Çok küçük lezyonlarda uygulanabilir.

Kötü nedbe dokusu bırakır

Steroid Tedavisi ve Sakıncaları

40mg/günaşırı başlanıp 20 günde bir %50 azaltarak yavaşca kesilir. 6 ay altındaki bebeklerde %35 iyi sonuç verir.

Gelişme geriliği
Kalıcı şişmanlık
Hipertansiyon
Kıllanma
İlaç kesilmesi ile tekrarlama

Laser Tedavisi ve Sakıncaları

Argon laser denilen ışın yayıcı alet ile yapılır.

Pahalı bir yöntemdir ve 4-5 veye daha fazla seans gerekebilir.
Portwine-stain gibi yüzeyel yaygın hemangiomlarda kulanılınır.
Deriden kabarık mikst tiplerde etkisi yoktur.
Bazan kötü nedbe dokusu bırakabilir.

Cerrahi Tedavi ve Sakıncaları

Emin, süratli, kesin etkili bir tedavi yöntemidir.

Genel anestezi altında çok uygun vakalarda lokal anestezi altında yapılır.
Çok geniş lezyonlarda tek başına yeterli olmayabilir.

Cerrahi Tedavi Endikasyonları

Hızlı büyüme eğilimi gösteren cerrahi olarak çıkarılabilecek lezyonlar
Kanama eğilimi olan lezyonlar
Perine, vulva,saçlı deri gibi enfekte riski yüksek bölgelerde yerleşim
Sistemik belirti veren (Kalp yetm., solunum sıkıntısı…) lezyonlar..

Kaynak: uzunhayat.net/cocuk-hastaliklari/hemanjiom.html

Hamilelikte Bel Agrisi Onlemek icin Egzersiz Onerileri

1- Ayakta dururken, karnınızı içeri çekerek karın kaslarını çalıştırmakla bel üzerindeki yükü azaltabilirsiniz. Ayrıca, yüksek topuklu ayakkabı giymekten kaçının.

2- Otururken sandalye yüksekliğinin, dizlerinizi ve kalçalarınızı aynı seviyede tutacak düzeyde olmasına dikkat edin.

3- Eşya kaldırırken, dizlerinizi kırarak çömelin ve uyluklarınızla iterek kaldırmaya yardımcı olun.

4- Yan yatarak, dizlerinizi ve kalçalarınızı bükerek, ve dizleriniz arasına ve karnınızın altına birer yastık koyarak uyumaya çalışın.

5- Bazı hamileler, leğen kemiklerini saran özel bir korseden (sakroiliak korse) yarar görmektedir.

Hamilelik Sırasında, Bel Ağrısına Karşı Egzersizler

1- Düz bacak kaldırma: Sırt üstü yatarken, bir bacağınızı düz bir biçimde 45 derece yukarı kaldırın ve yavaşça aşağı indirin. Her bacak için 10 kez tekrarlayın.

2 - Dört ayak pozisyonunda kalça çalıştırma: Emekleme pozisyonunda iken bir bacağınızı, tekme atar gibi geriye doğru uzatın ve yavaşça geri getirin. Her bacak için 10 kez tekrarlayın.

3- Aktif gövde egzersizi: Sırt üstü yattıktan sonra dizlerinizi kırın. Bu pozisyonu koruyup kollarınızı karnınızda kavuşturun, başınız ile omuzlarınızı hafifçe yukarı kaldırın ve yavaşça aşağı indirin. Bu hareketi, on kez tekrarlayın.

4- Kalça çalıştırma: Sırt üstü yattıktan sonra dizlerinizi kırın. Bu pozisyonu koruyup ellerinizi ensenizde birleştirin. Daha sonra belinizi ve kalçalarınızı kasarak, belinizi yukarı doğru kaldırıp çukur yapmaya çalışın. Çalışmayı, on kez tekrarlayın.

5- Bel ve kalça güçlendirme: Emekleme pozisyonunda iken belinizi çukur ve ardından kambur yapın. Hareketi kontrollü yapmaya ve 10 kez tekrarlamaya çalışın.

Kaynak: http://ivillage.mynet.com/gebelik/gebelik/62-gebelik/3170-gebelik-sonrasi-agrilara-son

Hamilelik döneminde vücudunuzda olan değişiklikler nelerdir?

Pelvis leğen kemiği bölgeniz, vücudunuzun eşsiz bir özelliğe sahip organıdır. Çünkü leğen kemiklerimizi biribrine bağlayan bağ dokular, hamilelik sırasında bebeğin kolay doğmasını sağlamak amacıyla genişler ve daralırlar. Daha çok, kıkırdak, kemik ve bağ dokudan oluşan leğen kemiği ve kalça bölgemiz hamilelik döneminde bir takım değişikliklere uğrar. Hamilelik sırasında vücuttan yayılan relaxin türü kadınlık hormonları rahimin genişlemesi ile daha fazla hacim gerektiren bebeğin yer temini için, pelvis leğen kemiğini olduğundan daha fazla genişletmektedir. Bu esneme sayesinde bebek, anne rahminde hem kendisine daha fazla yer edinebilmekte hem de doğum kolaylaşmaktadır.
Ancak hamileliğin ardından bu hormonlar normal seviyelerine dönmemekte ve bu nedenle doğum sonrası kalça, ve basen genişlemesi ve kilo alması olayları görülmektedir.
Bu durumdan bir çok hanım şikayetçi olmaktadır. Son zamanlarda yapılan bilimsel araştırmalar, Korse kullanmanın, kalça ve leğen kemiği bölgesindeki fazla yağları yakmada etkili bir yöntem olduğunu göstermektedir.

Sırtın yapısı
Sırtın fonksiyonel yapısı; oniki omur, arkada faset eklemleri, omurlar arasında önde disk denen yastıkçılar ve arkada deliklerden çıkan spinal sinirlerden oluşur. Sırt omurga hareketleri; göğüs kafesinden dolayı, boyun ve bel omurga hareketlerine göre daha azdır.

Sırt ağrıları neden oluşur ve nasıl tedavi edilir?
Sırt ağrılarının nedeni sırtımızda omurganın her iki yanında bulunan kasların gerilmesidir. Bu gerilmenin en önemli nedeni strestir. Strese girdiğimizde ilk önce boyun kaslarımız gerilir. Bu gerilme sonucunda “C” harfine benzeyen boyun omurgamız düzleşir, omuz ve sırta giden sinirlerin çıkışları daralır, sinirler baskı altında kalır. Bu baskı ile birlikte sırttaki kaslar gerilir. Bu yüzden ağrı duyarız. Kasların uzun süre gergin halde kalması kas topaklarına neden olur. Yani tıpta fibrozit dediğimiz oluşumlara neden olur. Bu fibrozitler en ufak bir yorgunlukta, ağır kaldırma sonucunda, klima veya vantilatör altında uzun süre kalmada ağrılar yaratır, dayanılmaz ağrılar çekeriz. Kas gerginliğini azaltmak için farkında olmadan sırtımızı kamburlaştırır, artık son dönemlerini yaşayan ihtiyarlara döneriz.

Bu ağrıları uzun zaman çekenler, avuç avuç ilaç alırlar, doktor doktor dolaşırlar, ömür boyu bu ağrılardan kurtulamayacaklarını düşünerek karamsarlığa kapılırlar.

Ağrılardan kurtulmak mümkün mü, kurtulmak için neler yapmalıyız, nerelere başvurmalıyız?

• 1. İlk olarak ağrımızın nedeni belirlenmelidir. Ağrının boynumuzdan mı, sırt kaslarından mı kaynaklandığı yoksa başka bir hastalığımız mı olduğu tespit edilmelidir. Unutulmamalıdır ki akciğer hastalıkları, safra kesesi ve mide rahatsızlıkları da sırtta ağrı yapar. Teşhis öncelikle fiziki muayene, şikayetlerin dinlenmesi ile (ne yazık ki hastayı aktif olarak dinlemek çoğu zaman ihmal ediliyor ve yanlış sonuçlara yönleniliyor), sonra da MR, BT ve direkt grafi incelemeleri ile konur. EMG de bize yardımcı olur.

• 2. Sonra sıra sırt kaslarının gevşetilmesine gelir. Kas gevşeticiler ve lokal etkili merhemler (bu merhemleri iyice yedirerek sürdükten sonra mutlaka en az on dakika ütüyle ısıtılmış havlu, sıcak su torbası veya saç kurutma makinasıyla sıcak uygulanmalıdır) kullanılır, ama sadece ilaç tedavisi yeterli değildir. Mutlaka fizik tedavi veya alternatifi (masaj, manipulasyon, nöral terapi, akupunktur, soft lazer) uygulanmalıdır. Fibrozitler teker teker tespit edilip yok edilmelidir.

• 3. Fizik tedavi ile birlikte stres etkeni de ortadan kaldırılmalıdır. Mümkünse hastanın yaşamında stresi körükleyen unsurlarda radikal değişiklikler yapmak, tatile çıkmak, hobilere daha uzun zaman ayırmak oldukça faydalı olur. Eğer bu değişiklikler yeterli olmazsa bir psikiyatristin veya psikoloğun yardımını almak yararlı olur.

• 4. Tedavi bitiminde doktorunuzun önereceği sırt kaslarını güçlendirecek egsersizleri yapmak gereklidir. Eğer gerekli ortam bulunursa sırtüstü yüzmek en iyi egsersizdir. Güneş, deniz, sıcak kum, kaplıcalar çok faydalıdır. Soğuktan mümkün olduğunca korunmak gereklidir.

• 5. Tüm bu tedaviler sırasında ve sonrasında bazı hareketlerden kaçınmak gereklidir. Yerden bir şey alırken öne veya yana eğilmek yerine çömelmek, yukarı doğru uzanmak yerine bir şeyin üstüne çıkıp işimizi görmek sırt ağrısı riskini azaltır. Ayrıca sürekli pozisyon değiştirmek, yani uzun süre oturmamız gereken bir iş yapıyorsak en geç yarım saatte bir dolaşmak, aynı yerde ayakta durmaktan kaçınmak, televizyon seyrederken veya gazete okurken sırtımızı ve başımızı dayayacak koltukları tercih etmek dikkat etmemiz gereken unsurlardandır.

• 6. Unutulmamalıdır ki keyifliyken yapacağımız ters hareketlerden bir sıkıntı doğmaz, ama stresliyken yapacağımız her ters hareket sağlığımızı ciddi olarak etkiler.

• Fare çift tıklamalarını azaltmak için Windows ayarlarımda öğeleri tek tık ile açma seçeneğini etkinleştiriyorum. Bu şekilde kullanım zaman zaman sıkıcı olsa da parmak ağrılarımın azalmasında son derece etkili olduğunu gördüm.

• Sağ elimde rahatsızlık hissettiğim zaman fareyi sol elimle kullanıyorum. El değiştirmek garip ya da zor görünebilir ama benim için büyük rahatlık sağlayan bir yöntem. (Hatta bilgisayarla birlikte kalem-kağıt kullanmak zorunda olduğum zamanlarda sağladığı kullanım rahatlığını da belirtmeden geçemeyeceğim).

• Sık sık bilgisayar başından kalkıp hareket ediyorum ve tabi ki parmaklarımı ve bileklerimi de rahatlatıcı hareketler yapıyorum. Bu amaçla bilgisayarımda 30 dakikada bir ara vermem gerektiğini hatırlatan bir program da kullanıyorum.

• Aşağıda resimlerle anlatılan egzersizleri yapmaya çalışıyorum.

A. Bileklerinizi ve parmaklarınızı uzatıp gergin duruma getirin, avuçiçleriniz karşıya bakacak şekilde 5′e kadar sayın.

B. Bileklerinizi düzleştirin ve parmaklarınızı rahat bırakın.

C. Yumruklarınızı sıkın.

D. Yumruklarınız sıkılıyken bileğinizi aşağı doğru bükün ve 5′e kadar sayın.

E. Bileklerinizi düzleştirin ve parmaklarınızı rahat bırakın. 5′e kadar sayın.

F. Buraya kadarki egzersizler toplam 10 kere yapılmalı. Ardından, kollarınızı yanlara serbestçe bırakın ve birkaç saniye rahat biçimde sallayın.

Özellikle yoğun ve aralıksız bilgisayar kullanımı gerektiren mesleklerde (ve tabi ki yoğun parmak ve bilek kullanımı gerektiren diğer mesleklerde de, örneğin, enstrüman çalanlarda, tenis oyuncularında vs.) görülen Karpal Tunnel (Carpal Tunnel) Sendromu’nu önlemeye yarayan bazı egzersizlerden bahsetmek istiyorum. Bu egzersizlerin CTS’yi engellemede, hafif düzeyde CTS olanlarda iyileştirmede diğer bilinen egzersizlere göre çok daha etkili olduğu görülmüş. Ancak bu egzersizler CTS’nin ilerlemiş safhalarında önerilmiyor.

Tabi ki klişe bir uyarıyı yapmadan geçmek olmaz: Bu yazıda anlatılan ve önerilen yöntem ve tekniklerin hiç biri tıbbi bir müdahalenin ve tedavinin yerine geçmez. Uygulamaların tüm sorumluluğu size aittir.

Üst bacağın arka kısmı, arka bacağın dış tarafı ve siyatik siniri boyunca yayılan ağrıya siyatik denir. Ağrı, bazen birdenbire gelir. Bazen de yavaş yavaş ilerler. Otururken, kalkarken, uzanırken hareketler zorlukla yapılır. Belkemiğinin aşağı bölgesi, hassastır. Ağrılar yürürken, öksürürken ve gerinirken daha da artar. Halk
arasında sinir romatizması da denir. Nedeni, omurlar arasında kıkırdak disklerin yerinden oynaması, yani disk kayması, omurganın alt bölümünün iltihaplanmış veya zedelenmiş olması, dizkapağı iltihabı veya sinir iltihabıdır. Tedavinin ilk şartı yatak istirahatidir. Ayrıca yatak altına kalın bir tahta koymalı, iki yastıktan fazla da yastık kullanmamalıdır.

Siyatik kalça ve kaba etlerden başlayıp bacağa yayılan ağrıyı tanımlamak için kullanılır. Bu durum sıklıkla şiddeti daha az ya da fazla olan bel ağrısıyla birliktedir. Ağrı siyatik sinirin kaba etlerden bacağa doğru geçtiği yol boyunca izlenebilir. Siyatiğin en sık sebebi disk kaymasına bağlı olarak siyatik sinirin baskı altında kalmasından kaynaklanır. Sportif faaliyetler esnasında ve güç doğumda da siyatiği taklit eden ağrılar olabilir

Belirtileri:

Gerçek siyatiğin en sık belirtisi, arka kalça, alt bacak ve ayağa yayılan ağrıdır. Bel ağrısının eşlik ettiği durumlarda daha da kötüleşir. Sıklıkla ağrıya sebep olabilecek bir yanlış hareket veya travma öyküsü yoktur. Ayakta kalma, oturma, ağır kaldırma ağrıyı şiddetlendirebilir.Yan pozisyonda kıvrılarak yatmak sıklıkla ağrıyı azaltır. Nadiren uyuşmalar,kas güçsüzlüğü, barsak ve mesane fonksiyon bozuklukları siyatiğe eşlik edebilirse de bu semptomlar nadiren görülür.

Teşhis ve Tedavi:

Öykü ve fizik muayene siyatik teşhisinin önemli bir parçasıdır. Hastaların çoğunluğunda tıbbi yardım gereklidir ve bu tedavinin en önemli bölümünü de yatak istirahati, hareketleri sınırlandırmak,enflamasyonu önleyen ilaçlar ve fizik tedavi oluşturur.Fizik tedavi ve doktor tarafından önerilecek germe ve güçlendirme egzersizleri hastanın işine dönebilmesinde çok faydalıdır. Fizyoterapistler size duruş şekliniz, vücut mekaniğiniz ve uygulayacağınız egzersiz proğramı hakkında bilgi vereceklerdir. Isı, ultrason, transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS), elektriksel uyarım, hidroterapi ve masaj tedavide en sık kullanılan fizik tedavi modaliteleridir.

Dördüncü ve beşinci bel omurları arasından çıkan, buradan topuklara kadar uzanan “siyatik” adı verilen sinirde görülen ağrılı bir hastalıktır. Siyatik ağrısı kendisini iki şekilde belli eder: Ya devamlı hafif bir ağrıdır ya da arada bir gelen şiddetli ağrıdır. Ağrılar, siyatik siniri boyunca, kalçadan topuğa kadar uzanır.

Siyatik ağrısı, bazen “bel fıtığı” ile karıştırılmaktadır. Ağrının siyatik sinirinden kaynaklandığını anlamak için hasta sırt üstü yatırılır. Bacak gergin bir halde iken yavaş yavaş yukarı kaldırılır. Bu sırada uyluğun arka yüzünde bacağa hatta ayağa kadar uzanan kasıntılı bir ağrı duyuluyor ise siyatik şüphesi kesinleşir. Bacak ne kadar yukarı kaldırılırsa, ağrı o derece şiddetli olur.

Nedenleri Sebepleri:

Siyatiğin çok çeşitli sebepleri vardır.
Başlıcalarını şöyle sıralayabiliriz:

Omurga kireçlenmesi
Omurga tümörleri
Bel fıtıkları
Omurga enfeksiyonları

Doğumdan gelen bazı rahatsızlıklar Omurganın alt kısımlarında meydana gelen kırık, çıkık ve zedelenmeler
Leğen kemiklerinde veya bu bölgeye yakın organlarda hasarlanmalar
Gut, şeker hastalığı, bazı sinir tahriş edici ilaçların siyatik siniri çevresine enjekte edilmesi
Bazı iç organ tümörleri

Ne Yapmalı?

Uygulanacak tedavi şekli, siyatik sinirini etkileyen asıl faktörün ortaya çıkarılmasından sonra tesbit edilir.
Tedavinin ilk dönemlerinde ağrı kesici ilaçlar ve yatak istirahati verilir.
Daha sonra sıcak banyolar, kaplıca kürleri, masaj ve fizik tedavi usulleri tatbik edilir.

Siyatik (ischiadic) sinirin irritasyonu (uyarılması – harabiyeti) sonucu meydana gelen ağrılı duruma verilen isimdir. Siyatik sinir vücudun en uzun siniridir. Omuriliğin bel kısmından çıkar, bacaklara kadar uzanır. Siyatik ifadesi, bu sinir irrite edildiğinde, sinir boyunca meydana gelebilen ağrıları tanımlamak için kullanılır. Bu uyarılma genelde siyatik sinirin çıkış yerindeki disklerde meydana gelen kaymalar veya sinirin yolu boyunca oluşan eklem iltihapları nedeniyle oluşur.

Bulgular

Siyatik rahatsızlığında, belden başlayan ve arka kısımda aşağılara inerek bacaklara kadar (nadiren ayaklara da) vuran ağrılar meydana gelir. Ağrı genelde acı, yanma veya soğukluk hissine neden olur. Başlangıçtan sonra rahatsızlık derece derce ilerler, geceleri ağırlaşır, ve hareket etmekle tekrarlayabilir. Siyatik rahatsızlığında; etkilenen bacakta karıncalanma, hissizlik ve kas güçsüzlüğü görülebilir.

Tanı

Tanı genelde fizik muayene ile konur. Doktorunuz aynı zamanda sizden röntgen, tomografi ve MR da isteyebilir.

Hastalığın Seyri

Siyatik genelde iyi bir istirahat ve belirli hareketlerin yapılmaması sonucu iyileşir. Çoğu hasta 6 hafta içerisinde kendilerini daha iyi hissederler.

Korunma

Bir kez siyatik tanısı konduktan sonra, yapılacak belirli egzersizler, germe hareketleri ve diğer fizik tedavi programları sayesinde ağrıların tekrar ortaya çıkmasını engelleyebilirsiniz. Bunlardan bazıları aşağıda verilmiştir:

Duruş pozisyonunun düzeltilmesi:

Ayakta dik olarak durun, kulaklarınız ile omuzlarınız aynı çizgi üzerinde olsun (yani tam olarak ileriye bakın), duvara yaslandığınızda kürek kemiklerinizin ucu ve kalçanız aynı anda duvara değsin, baldırlarınız gergin olsun.

Karın kaslarınızı güçlendirin:

Karın kaslarınızın güçlenmesi belinize de destek olacaktır. Günde 10-20 kez mekik yaparak bunu sağlayabilirsiniz, ancak bu hareketi yaparken belinizi yere tam olarak değdirin veya belinizin altına destek koyun.

Yürüyerek ve yüzerek bel kaslarınızı güçlendirebilirsiniz.

Yük kaldırırken dikkatli olun. Bir şeyi kaldırırken mutlaka çökerek kaldırın, kesinlikle eğilerek kaldırmayın. Bu şekilde sadece belinize değil kollarınıza ve kalçalarınıza da yük dengeli olarak dağılır.

Uzun süre oturmayın ve uzun süre ayakta durmayın. Eğer uzun süre oturmak zorunda iseniz, düzenli aralıklarla ayağa kalkın ve en azından birkaç adım yürüyün. Devamlı ayakta durmanız gerekiyorsa ara sıra tek ayak üzerinde durarak ayaklarınızı ve belinizi dinlendirin.

Uygun bir pozisyonda uyuyun. Bunun için yan yatın, yan yatamıyorsanız belinizin altına yastık koyarak yatın.

Bir sandalyeye oturup, yere doğru eğilin, ağrı hissettiğiniz anda 30 saniye kadar bekleyin. Bu şekilde geme egzersizi yapmış olursunuz. Daha sonra rahat edeceğiniz bir konuma geçin, bu germe hareketini 6 kez tekrarlayın.

Kesinlikle yüksek topuklu ayakkabı giymeyin; 3 – 4 cm den daha yüksek topuklu ayakkabılar vücut ağırlığınızın öne kaymasına neden olarak bel ve sırt kaslarınıza fazladan yük bindirir.

Tedavi

Siyatik genelde iyi bir istirahat ve belirli hareketlerden sakınarak tedavi edilebilir. Doktorunuz sıcak ve soğuk uygulaması önerebilir. Bunların yanı sıra ağrı kesici ilaçlar (asetaminofen, aspirin, naproksen, ibuprofen gibi) almanızı da tavsiye edebilir.

Ağrılarınız birkaç günden fazla sürerse veya günlük hayatınızda yapmanız gereken işler bu ağrılardan dolayı aksamaya başlamışsa doktorunuza başvurun. Bacaklarınızda, kasıklarınızda veya makat bölgenizde aniden meydana gelen bir hissizlik durumunda veya idrar ve dışkı tutamama durumunda DERHAL doktorunuza müracaat edin. Bu bulgular yukarıda anlatılan yöntemlerle tedavi edilemeyecek bir surumda olduğunuzun habercisi olabilir.

Hastaların az bir kısmında ameliyat gerekebilir.

1-BOYUN DÜZLEŞMESİ: (%70)
Boyun düzleşince beyine giden dört damardan ikisi (vertebral arterler) gerilir ve beyine yeterince kan gidemez, kişide başağrısı, başdönmesi, bulantı, unutkanlık, tedavi edilmezse daha ileri safhalarda dengesizlik, konsantrasyon bozukluğu, ileri derecede alınganlık, isteksizlik oluşur.Boyun gerginliği çok ilerlememiş, henüz başlangıç safhasında ise kas gevşetici ilaçlar, sıcak uygulama, gürültüsüz ve az ışıklı yerlerde istirahat ile önlenebilir. Fakat boyun gerginliği ilerlemiş, ağrılar kollara da yayılıyorsa tedaviye fizik tedavinin veya tamamlayıcı tıp tedavisinin de eklenmesi gerekir. Eğer mevcut hastalığa eklenen ileri derecede bir boyun fıtığı da varsa cerrahi müdahale de gerekebilir.Boyun gerginliği tedavi edilmezse başağrıları sıklaşır ve ağrı kesici ilaçlara cevap vermez hale gelir, kişide mutsuzluk hali depresyona dönüşür. Sürekli boyun gerginliği boyun fıtıklarına zemin sağlar, kollarda uyuşukluk, güçsüzlük oluşur. Dengesizlik ve yürüme güçlükleri, ince beceri gereken hareketlerin yapılamaması gibi sorunlar ortaya çıkar.

2-KARPAL TÜNEL SENDROMU: (%10)
Koldan gelen bir sinir ve kas bağları el ayasının tabanında, bilek bölgesinde dar bir kanal ya da tünelden geçerek ele ulaşır. Bu dar kanala Karpal Tünel adı verilir, karpal tünelin içinden geçen sinir ise Median Sinir olarak adlandırılır. Karpal tünel sadece median sinir ve kas bağlarının sığabileceği kadar bir genişliğe sahiptir. Kanal içinde yer kaplayan herhangi bir oluşum ya da şişlik içindeki dokuların sıkışmasına neden olur. Median sinirdeki bu sıkışma sinirin uyardığı bölgelerde uyuşma ve keçeleşme şikayetleri ile kendini belli eder. Median sinirin karpal tünelde sıkışması ile ortaya çıkan bu tablo Karpal Tünel Sendromu olarak adlandırılır. Karpal tünel sendromu varlığında değişik tedavi alternatifleri mevcuttur. Bandaj bunlar arasında en sık kullanılan yöntemdir. Parmaklar, el ve bileğin doğal pozisyonlarında hareketinin engellenerek dinlendirilmesi karpal tüneldeki basıncı azaltmada oldukça etkili bir yöntemdir. Bandaj ile ağrının azalmadığı durumlarda bilek içine küçük dozda kortizon ya da lokal anestezik enjeksiyonu yapılabilir. Ağrıyı ve enflamasyonu gidermek amacıyla çeşitli steroid olmayan antienflamatuar ve ağrı kesiciler kullanılabilir. Hamile kadınlarda bu ilaçlar mutlaka hamileliği takip eden doktorun önerisi ile kullanılmalıdır. Israrcı olgularda küçük bir cerrahi müdahale gerekebilmektedir. Bu işlem hastanede yatmayı gerektirmeyen, ayaktan yapılan bir müdahaledir. El ayasında bileğe yakın bir alandan yapılan küçük bir kesi ile sıkışmaya neden olan bağ dokusu rahatlatılır. İşlem sonrası hasta 4-6 hafta içinde tamamen normale döner.

3-ULNAR OLUK SENDROMU: (%5)
El önkol kemikleri olan radius-ulna ile bilek eklemini ve birbirleriyle eklem yapan 2 sıra halinde 8 kemikten oluşan küçük karpal kemikler, 5 tarak kemiği, 14 parmak kemiğinden oluşur. Median, radial sinir ve ulnar sinir eldeki ana sinirlerdir. El hareketlerinin büyük kısmı önkolda bulunan ve tendonları ele uzanan adaleler aracılığı ile olur. Eğer 4. ve 5. parmaklarımızda uyuşukluk hissediyorsak ve dirseğimizden başlayan bir ağrı varsa ulnar sinir basısından şüphelenmek gerekir. Teşhis EMG ile konur. Eğer ileri safhadaysa cerrahi müdahale gerekir.

4-BOYUN TUTULMASI, KAS SPAZMI:  (%5)
Genellikle boyunu destekleyen kasların aşırı gerilmesi ile oluşur. Ağır bir şey kaldırmak, aşırı spor, iş aktivitesi, yanlış masa başı çalışması kas spazmına neden olabilir. Ayrıca yanlış pozisyonda uyuya kalma, yüksek yastık ve kötü seyahat şartları da boyun tutulması yapabilmektedir. Çoğu zaman basit tedaviler ile spazm ve tutulma çözülmektedir. ´Miyofasial ağrı, Fibromiyalji , Fibrosit ve Miyozit´ diye de adlandırılan uzun süreli kas ağrısında, kas içersinde ağrıyı tetikleyen noktalar ve elle de hissedilebilen düğmecikler mevcuttur.

5-BOYUN FITIĞI: (%5)
Her iki boyun omuru arasında yastık görevi yapan jölemsi kıkırdak disk dokusunun omurilik ve kola giden sinirlere doğru taşmasıdır. Basının büyüklüğü ve etkinliğine göre boyun ve kol ağrısı, kol kaslarında kuvvet kaybı, ellerde his kusuru, uyuşma ve beceriksizlik görülebilir. Eğer omur iliğe doğru bası olur ise yürüme zorluğu, bacaklarda kuvvetsizlik ve idrar şikayetleri de görülebilmektedir. Konservatif tedaviye rağmen şikayetler geçmiyor, ciddi omurilik ve sinir basısı var ise; o zaman tedavi cerrahidir.

6-HİPOTİROİDİ: (%1)
Tiroit hormonlarının kanda çok az bulunması durumuna hipotiroidi veya hipotiroidism denir. Kadınlarda erkeklere nazaran çok daha sık görülür.Hipotiroidide şikayet ve belirtiler: Yorgunluk hissi, Uyuşukluk, Uyku hali, Konsantrasyon bozukluğu, Sersemlik hissi, Depresyon , Ciltte kuruluk,  Saç dökülmesi, Kuru ve kırık saç, Kabızlık, Kilo alma, Kilo vermede zorluk, göz kapaklarında şişme, Balmumu renginde yüz, Terlemede azalma,  Boğuk ses, Üşüme, İştah azalması, Eklem ağrısı, Ellerde uyuşma hissi, Hareketlerde azalma,  Konuşmada yavaşlama, Nabız sayısında düşme, Bacaklarda şişme, Reflekslerde azalma,  Tırnaklarda kolay kırılma, Kas krampları, Guatr, Tansiyon yüksekliği,  Kolesterol seviyesinde yükselme, Aybaşı halinin bozulması, Düşük yapma, Çocuk yapamama, Sekste azalma,  Çocuklarda boy kısalığı. Hipotiroidide en sık görülen bulgular yorgunluk, halsizlik aşırı uykuya meyil, saç dökülmesi ve üşüme hissidir. Bazen hasta hafıza kaybının farkına varmayabilir, arkadaşları tarafından bu yüzden uyarılabilir. Orta derecede kilo alma olur ve zayıflamakta güçlük çekilebilir. Aşırı şişmanlığa hiçbir zaman neden olmaz.

7-DİYABET: (%1)
Sürekli yüksek değerlerde seyreden şeker hastalığı da ellerde uyuşmaya sebep olabilir.

8-DİĞER: (%3)
Romatizmal hastalıklar, kas hastalıkları, multipl skleroz, beyin tümörleri, beyin damar tıkanmaları, kol damarlarındaki tıkanıklıklar v.s.

Ellerde uyuşma varsa ilk yapılması gereken öncelikle bir beyin cerrahına başvurmaktır.

Travmatik beyin hasarı, ilk yardım sürecinde yoğun bakım ünitelerinde olduğu kadar, acil servislerde de hekimlerin üstesinden gelmeleri gereken başlıca sorunlardandır.

Endüstri ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak multipl vücut yaralanmaları artmaktadır. Multipl yaralanması bulunan hastalarda kafa travması ( KT ) ve spinal travmanında tabloya eşlik etmesi sık görülen bir durumdur. KT li bir hastada ilk müdahale hasta acil servise veya yoğun bakıma geldiğinde değil, travmanın olduğu yerde başlamalıdır. Hastaya travma anından, devamlı tedavisin yapılacağı kliniğe gidene kadar transportun her aşamasında sistematik ve hızlı yaşam desteği başlanmalı ve sürdürülmelidir.

Travma hastalarının % 20 sinin, ilk travma anında veya transport sırasında kaybedildikleri, buna da en çok hipotansiyon ve ikinci sıklıkta hipoksinin sebeb olduğu düşünülürse, bu hastaların erken tanı ve tedavisinin ne kadar önemli olduğu anlaşılır.

Ülkemizde de trafik kazaları KT ye bağlı ölümler içerisinde en yüksek orana sahiptir. 1990 – 199 yılları arasındaki Devlet İstatistik Enstitüsü ( DİE ) verilerine göre her yıl 6320 – 4600 arasında değişen sayıda ölüm ve 88.000 – 110.000 arasında kayıtlı yaralanma olmaktadır.

DİE verilerine göre 1990 – 1999 yılları arasında kaza sayısında artış olmasına karşın 1995 yılından sonra ölümlerin azalmasının nedeni emniyet kemeri uygulaması, hız sınırlarının yanı sıra ülkemizde özellikle son 5 yılda giderek önemi daha iyi anlaşılan ilk yardım ve acil yaşam desteği bilincinin artması ve donanımın gelişmesine bağlanabilir. Ancak yaralanma sayısında belirgin bir değişiklik olmamıştır.

Bunun yanısıra pek çok hastada prognoz ( sonuç ), uygun cerrahi girişim ve tıbbi tedavi ile düzeltilebilir. Cerrahi yer tutan lezyonların acil tanısı ve tedavisinin yanı sıra hipotansiyon ve hipoksi gibi klinik bozulma ve gerilemelerden sakınılması, yaşamsal açıdan en önemli konulardır.

Son 10 yılda travma patofizyolojisinin anlaşılmasında ilerlemeler olmuştur. Deneysel ve klinik bulgular, beyin hasarının ilk darbe sonrası oluşan birincil hasar ile bitmediğini, aksine izleyen saatler ve günler içerisinde ilerlediğini ve ikincil hasarın prognozda daha önemli olduğunu göstermektedir.

İkincil Hasar Nedenleri;

• İntrakranial
• Ekstrakranial

olarak 2 ye ayrılabilir.

İntrakranial sebebler arasında;

• KİBAS
• Yer işgal eden lezyonlar
• Ödem
• Hidrosefali
• İnfeksiyonlar Nöbet
• Beyin kan akımındaki değişiklikler
• Serbest radikal ve eksitotoksik ajanlara bağlı hasarlar

sayılabilir.

Ekstrakranial olanlar;

• Arteryel hipotansiyon
• Hipoksi
• Anemi
• Hipertermi
• Hiper veya hipokapni
• Elektrolit dengesizliği
• Hiper veya hipoglisemi
• Asit-Baz dengesi bozuklukları

sıralanabilir

Hasarın en önemli nedeni boşaltılması gereken intrakranial hematomun tanı ve tedavisindeki gecikmedir. Medikal tedavi böyle bir durumda cerrahın yerini tutamaz, ancak operasyon öncesi zaman kazandırabilir. İntrakranial yer tutan travmatik lezyonların cerrahi olarak boşaltılması, alternatifi olmayan tartışmasız bir terapötik ( tedavi edici ) önceliktir. Bunun yanısıra, sekonder hasarı oluşturan ekstraserebral faktörlerden korunma ve tedavi, tıbbi tedavinin esasını oluşturur.

Sistemik homeostazisin, titizlikle ve dikkatle sürdürülmesi; sadece sekonder beyin iskemisi ya da hipoksiden korumaz, lezyonu olmayan hastalarda kafa içi basınç artışını sınırlayarak cerrahi kadar yarar sağlar.

Kafa Travmaları ( KT ) Glaskow koma skorlaması ( GCS ) indaki puanlamaya göre 3 gruba ayrılmaktadır.

1. Hafif KT
2. Orta KT
3. Ağır KT

Ağır KT lerde tedavi edilenlerde mortalite % 38 iken, edilmeyenlerde mortalite % 70 – 77 arasındadır. Kafa içi basınç ( KİB ) monitarizasyonu ile tedavi edilenlerde sağkalım % 12 lerde kalmaktadır.
Ağır KT yaklaşım ve tedavi prensipleri ile ilgili olarak klinik ve deneysel temellere dayanan pek çok klavuz yayımlanmıştır.

İlk kurtarma, transport, acil ervis, cerrahi girişimler ve yoğun bakım hizmetlerinde son yıllarda gözle görülür iyileşmelere karşın, hiç bir çaba kazalardan korunma kadar basit, kolay uygulanabilir, ucuz ve etkili değildir. Bu nedenle tıp dışı sektörlerin de, kaza ile ilgili korunma ve önlemler konularında gerekli titizliği göstermelerinin yaşamsal önemi açıktır.

KT lere yaklaşımda klinik deneyim ve donanımla ilgili endikasyonların, yaklaşımla ilgili kararı desteklemesi, körü körüne bazı kurallara bağlı kalınmasından daha doğrudur. Ancak, olanaklar elverdiğince de uzun klinik ve deneysel çalışmalar sonucunda oluşturulan geniş katılımlı tedavi kararlarına uygun hareket edilmelidir. Öngörülen yaklaşım aşağıda özetlenmiştir.

Ciddi Kafa Travmalı Hasta Kabulu

1. Klinik durumu uygunsa BT ye gönder
   • GCS>8 İse; sedatize et ve mannitol ver, volüm açığını kapat. GCS ve nörolojik kriterler gerektiriyorsa, mekanik ventilasyon desteği ver, teknik olarak uygunsa ve gerekiyorsa cerrahi yer tutan lezyonu boşalt.
   • GCS<8 İse; Mekanik ventilasyon desteği ver, intrakranial basınç ölçümü yap, teknik olarak uygunsa ve gerekiyorsa cerrahi yer tutan lezyonu boşalt. Sedatize et ve mannitol ver. Normovolemiyi sağla. KİB, GCS ve diğer nörolojik parametreleri saatlik olarak izle, gerekiyorsa ventriküler direnaja al.
2. Klinik durumu, cerrahi öncesi BT çekimine izin vermiyor
   • İse; mekanik ventilasyon desteği ver, intrakranial basınç ölçümü yap, teknik olarak uygunsa ve gerekiyorsa cerrahi yer tutan lezyonu boşalt. Sedatize et ve mannitol ver. Normovolemiyi sağla. KİB, GCS ve diğer nörolojik parametreleri saatlik olarak izle, gerekiyorsa ventriküler direnaja al.

Ciddi KT lerin izlemiyle ilgili öneriler şu ana başlıklar altında toplanmaktadır;

1. İlk yardım ve yaşamsal fonksiyonların yeniden kazandırılması
2. Nörolojik muayene ve GCS
3. Hastaneye kabul kriterleri
4. Beyin tomografisi ( BT )
5. Yoğun Bakım Ünitesinde monitörizasyon öncesinde uygulanacak tıbbi tedaviler
6. KİBAS tedavisi

İlk yardım ve yaşamsal fonksiyonların yeniden kazandırılması

Bu yaklaşımdaki ana hedef, basamak basamak vital fonksiyonların stabilizasyonudur. Kesin ve mutlak öncelik, nörolojik sonucu direkt etkileyen hipoksi ve hipotansiyonun önlenmesi ve tedavisidir.

Hava yolu açıklığı

Değişken bilinç düzeyine sahip; GCS< 8 olan KT lerde, sedatize edilerek ve/veya genel anestezi altında entübasyon gereklidir. Entübasyon öncesinde hava yolu girişi temizlenmeli ve hastanın boynu elle stabilize edilmelidir.
Sedasyon/analjezi kısa etkili ajanlarla sürdürülmeli ve düzenli aralıklarla nörolojik durum değerlendirilmelidir. Nöromuskuler bloke edici ajanların kullanımı entübasyon girişimi ile kısıtlı kalmalıdır. Başlangıç değerlendirilmeleri ve girişimlerinde temel amaç; hava yolu açıklığının sağlanması olmalı ve bu arada servikal vertebralar korunmalıdır.

Entübasyonda orotrakeal yol tercih edilmelidir. Kör nazotrakeal entübasyon önerilmemektedir. Entübasyon sırasında ve sonrasında hava yolu, gastrik içerikten korunmalı, gerektiğinde kan veya enterik mukus aspiratörle temizlenmelidir. Günlük akciğer grafisi izlemi, özellikle endotrakeal tüpün ve kateterlerin yerini görmek, infiltrasyon, atelektazi, efüzyon, barotravma ve diğer patalojilerin takibinde gereklidir.

Nazogastrik tüp yerleştirilecekse; ağız içinden yerleştirilmelidir, çünkü kafa kaidesi ve ethmoid kemiklerde kırıklar olabilir ve transnazal yol istenmiyen sonuçlar doğurabilir. Literatürde transnazal yolla nazogastrik tüpün beyin dokusu içine kadar ilerletildiği bile bildirilmiştir.

Solunum ve Solutma Özellikleri

Tüm entübe edilmiş hastalar mekanik ventilatör desteği ile solutulmalıdır.

• Yeterli oksijenasyon ( PaCO2 > 90 mmHg ve SaO2 > % 95 ) sağlanmalıdır.
• Hiper ve hipokapniden korunmalıdır, normokapni; yani PaCO2 30-35 mmHg arasında tutulmalıdır.

Hiperkapni beyin hasarını artıracağından kaçınılması gerekir. Serebral asidozis veya vazodilatasyon nedeniyle intrakranial hipertansiyon veya sekonder beyin hasarı gelişebilir, hiperventilasyon ise hipokapniye yol açabileceğinden önerilmez. Çünkü serebral vazokonstrüksiyon nedeniyle özellikle yeterli perfüzyonun kritik önem taşıdığı dönemde serebral kan akımı azalabilir, bu durumda travmatik biyokimyasal penumbra olarak da tanımlanan alanlarda iskemi agrave edilmiş olur.

Dolaşım

Kafa travması sonrası erken dönemde tek bir hipotansiyon atağı ( sistolik kan basıncı, SKB ) < 90 mmHg bile mortalite ve morbiditeyi artırabilir. Serebral perfüzyon basıncının ( SPB ) yeterli düzeyini sağlamak için erişkinde SKB 110 mmHg nin üzerinde tutulmalıdır. Bunu sağlamak için ivedi olarak aşağıdaki yaklaşımlar yürütülmelidir.

• Eksternal kanamaların saptanıp, direkt bası ile kontrol altına alınması. Özellikle infantlarda hayatı tehdit eden skalp kanamaları kolaylıkla lokal bası ile durdurulabilmektedir.
• En az bir büyük venöz yolun açılması
• Başlangıçta izotonik solusyonlarla kan volumündeki kayıpların hızla karşılanması ( serum fizyolojik, ringer laktat ) ve nomovoleminin sağlanması
• Hipotonik solusyonlardan kaçınılması ( % 5 Dekstroz ) gibi
• Ortalama kan basıncının ( OKB ) 90 mmHg nin üzerinde tutulması

Normal kan volümü mutlaka sağlanmalıdır; eksternal ve internal kanamanın tanısı hızla konmalı veya ekarte edilmeli; kanama varsa öncelikle ve ivedilikle tedavi edilmelidir. Sıvı kısıtlaması için hiç bir endikasyon yoktur ve normovolemi, travma hastasının izleminde ana hedeflerden birisidir.

Serebral perfüzyon basıncı 70 mmHg den yüksek tutulmaya çalışılmalıdır. Hipotansiyon mutlaka ve ilk önce ele alınmalı ve sebebleri ( görülebilen ya da gizli kan kaybı, spinal kord lezyonları, pnömotoraks, kontüzyon veya kardiak tamponad, aşırı sedasyon ) araştırılmalıdır. OKB 90 mmHg nin üzerinde tutulmlıdır.

Bunu sağlamak amacıyla, diğer nöroşirürjikal önlemlere rağmen SPB < 70 mmHG ve OKB < 90 mmHg ise inotropik ve vazokonstrüktör ilaçlarla tedavi başlanmalıdır. Bu grup ilaçlar kalp performansını artırmak veya kan basıncını artırmak için kullanılır. SPB yi yükseltmek için primer amaç önce KİBAS ı kontrol altına almak olmalıdır.

Dopamin; 2-5 mikrog/kg/dakikada dozda kardiyak kontraktilite ve outputu, 10 mikrog/kg/dakika dozda kardiyak outputu kan basıncını çok değiştirmeden, > 10 mikrog/kg/dakika doz kullanınıldığında ise periferik vazokonstrüksiyonu artırarak kan basıncını artırır.

Norepnefrin tedavisine; 0.02 – 0.04 mikrog/kg/dakika doz ile başlamak etkili ve güvenlidir. Daha yüksek dozlarda böbrek fonksiyonlarına zarar verebilir.

Tüm vazoaktif ilaç kullanımları sırasında özellikle hasta mannitol, vankomisin, aminoglikozid gibi ek meditasyonlar alıyorsa böbrek fonksiyonları yakından izlenmelidir.

Transport sırasında ise EKG; invazif olmayan kan basıncı ve arteryel oksijen satürasyonu monitörize edilmelidir.

Hipertansiyon; travmatik streste beyin ödemini kolaylaştırmaktadır. Buna karşın, antihipertansif ilaçlardan, değişken otoregülasyonda hipotansiyon riski nedeniyle kaçınılmalıdır. Normalden yüksek kan basıncı ( sistolik 160 -170 mmHg ) da yeterli sedasyon ve analgezikle tedavi tolere edilebilmektedir.

NÖROLOJİK MUAYENE VE GENEL DEĞERLENDİRME

Nörolojik muayene basit standart parametreler gerektirmektedir. Bunlar;

• GCS
• Pupil çapı
• Işık refleksidir

KT li hastaların servikal vertebraları uygun sert bir boyunlukla, kırık veya kayma olmadığı kanıtlanıncaya kadar tespit edilmelidir.

Tüm multipl travmalı hastalar; pnömotoraks ve hemoperitonium yönünden mültidisipliner olarak incelenmelidir. Sıklıkla gözden kaçırılabilen bu konu özellikle hipoksi açısından yaşamsal önem taşımaktadır. Bu tip hasarlarınyeterli ve zamanında tedavisiyle, hastane dışı ve içi mortalite ve morbidite ( şok, hipotansiyon, hipoksi ) azaltılabilmektedir.

Öykü Alma

İlk yardımı sağlayan kişilerden olay-kaza ile ilgili tüm ayrıntıları içeren bilgilerin toplanması sağlanmalıdır.

• Kaza-Olay ne zaman oldu ?
• Kaza sonrası bilinç durumu ?
• Konvulsiyon olup olmadığı
• Otore, rinore, siyanoz gözlendi mi ?
• Trafik kazası ise; araç içi mi, yoksa dışı mı ?Emniyet kemeri kullanılmış mı ?

gibi benzer sorgulamalar dökümante edilmelidir.

Yaş, önemli bir prognostik faktördür. Travmatik beyin hasarında yaşlı hastalarda prognoz daha kötüdür. Yaşlı ve genç hasta arasında patofizyolojik nedenler değişiklik göstermektedir. Ayrıca, hastalık öncesi dönemle ilgiliözgeçmiş bilgilerinin ( allerji, uygulanan terapiler, alkol kullanımı, ilaç bağımlılığı ) edinilmesi gereklidir.

Nörolojik inceleme, GCS ve NM ile yapıldıktan sonra hasta; kardiak ve solunum sistemi homeostazisi yönünden muayene edilmeli ve gerekli girişimlerle eksikler giderilmelidir. Başlangıçta verilecek ivedi yaşam desteğinin yanısıra hipotansiyon ve hipoksinin düzeltilmesiyle başlangıç GCS nin hızla düzelmekte olduğu görülebilecektir.

Glaskow Koma Skalası

Komanın Sınıflandırılması

Komadaki hasta, gözlerini açamaz, konuşamaz ya da basit emirlere uyamaz ( GCS 8< ise de anlamsız sesler çıkarır ).GCS toplam puanı 3 – 15 arasında değişir.

GCS değerlendirme yöntemi;

• Hasta sedatize edilmişse değerlendirme için farmakolojik ajanlar kesilerek etkisinin geçmesi beklenir. Genellikle bu ilaçların yarı ömrü 10 – 20 dakikadır.
• Toplam GCS ve ayrı ayrı ( göz, sözel ve motor yanıtlar ) her komponentin değerleri belirtilmelidir. Şayet periorbital ödem nedeniyle gözler açılamıyorsa; göz yanıt = 1 ( C ) olarak; trakeal tüp varsa sözel yanıt = 1 ( T ) olarak belirtilir.
• Sözel emirler daima ağrılı uyaranlardan önce verilmelidir.
• Spinal kord veya periferik sinir zedelenmesi ve ekstremite kırıkları gözönünde bulundurulmalıdır.
• Göz yanıtı 1 + sözel yanıt 1 -2 olan komatöz hastalarda ağrıya motor yanıt, klinik ve prognostik öneme sahiptir.
• En iyi tarafta, en iyi motor yanıt değerlendirilir.
• Ağrılı stimulus, yeterli süre ve şiddette bilateral olarak supraorbital bölgeye, sternal bileşkeye veya tırnak yatağına verilmelidir.
• Ağrılı uyaranın lokalize edilmesi ile fleksör yanıtlar birbiriyle karıştırılmamalıdır. Hasta tarafından ağrılı uyaranın lokalize edilmesi, ağrılı uyaran verilen noktaya hastanın elini götürerek ağrılı uyaranı uzaklaştırmaya çalışmasıdır.
• Anormal fleksör yanıt, kolların addüksiyonu, bileğin fleksiyonu ve baş parmağın boğulmasıdır ( dekortikasyon )
• Ekstansiyon, hipertonik kolun pronasyonla birlikte addüksiyonu ve bileğin fleksiyonudur ( klasik deserebrasyon )

Pupiller

Pupil çapları ve ışık reaksiyonları ( fotomotor refleks ) açık olarak kaydedilmelidir. Midriasis varlığında 2. ve 3. kranial sinirlerin periferal lezyonları ekarte edilmelidir. Ayrıca, muhtemel adrenerjik ilaç etkileri, atropin, stres ve ağrı göz önüne alınmalıdır. Myosis anestezik ajanlardan ya da opiyatlardan kaynaklanıyor olabilir.

İlk 72 saatte nörolojik muayene sıklığı;

• İlk başvuru sırasında
• Hemşirelerce her saat başı, hekimlerce her 4 saatte bir
• Nörolojik gerilemeden şüphelenilen her durumda
• Hasta sedatize ise ilk 72 saatte, en azından her 8 saatte bir uyandırılarak yeni baştan değerlendirilmelidir.

HASTANE KABUL KRİTERLERİ

Şayet, hastaneler daha iyi organize ve etkili olsalardı, travma hastalarının pek çoğunun ölümü önlenebilirdi. Etkin olanaklar zamanında sunulamıyorsa ve klinik deneyimler yeterli sayıda hasta tedavisi için ilerleme sağlıyamıyorsa, acil yardım ve bakım çalışmaları başarısız olur. Ciddi ağır KT lerin izlem ve tedavisi; hızlı ve her türlü mültidisipliner yaklaşımın sağlanabileceği, nöröşirürji bölümü ve yoğun bakım olan travma merkezlerince yürütülmelidir. Ayrıca, cerrahi yer tutan lezyonu olan ve kardiyak, respiratuvar homeostazisi bozulmuş olan hastalar tam donanımlı yoğun bakımı olan travma merkezlerince kabul ve tedavi edilmelidir.

BEYİN TOMOGRAFİSİ İZLEMİ

İlk başvuruda çekilen BT de akut fazdaki değişikliklerin temeli gözlenebilir. Ancak bazı cerrahi lezyonlar bir süre sonra ortaya çıkar, dolayısıyla ilk BT de bir pataloji veya yer tutan lezyonun görülmemesi, herşeyin normal gittiği anlamına gelmez. BT çekim zamanlaması;

1. Şayet, ilk BT negatifse; 24 saat içinde tekrarlayınız. Ancak, hasta hipotansif ya da koagülasyon bozukluğu varsa ilk 12 saatte tekrarlayınız.
2. Şayet, ilk BT negatif değilse ve ilk BT travmadan 6 saatten sonraki dönemde çekilmişse ve hastada risk faktörleri yoksa 24 saat içinde tekrarlayınız. İlk BT travma sonrası 3-6 saat içinde çekilmişse 12 saat içinde tekrarlayınız.
3. İzleyen dönemde BT; travma sonrası 72. saatte ve 3-7 gün sonra tekrarlayınız.
4. Yukarıda sayılan durumlardan bağımsız olarak;
   • Tüm hastalarda klinik gerileme durumunda ( GCS de göz açma veya motor yanıtta 2 puan düşme olduğunda )
   • KİB 25 mmHg nın üzerine çıkarsa
   • SPB 70 mmHg nın altında 15 dakikadan daha uzun süre kalırsa
   • Serebral O2 kullanım hızı ( SjO2 ) % 50 nin altında 15 dakikadan daha uzun süre kalırsa, beklemeksizin BT tekrarlanmalıdır.

İntrakranial lezyonlar bazen herhangi bir KİB değişikliğine neden olmadan belirgin hacim değişikliği gösterebilirler. Burada düzenli aralıklarla ( 6 saatte bir ) BT ve yakın klinik izlemin kombinasyonuyla yer tutan lezyonlar için ideal izlem koşulları sağlanmış olur. Literatürde travmatik epidural ve subdural hematomlarda, kranium kırığının da eşlik ettiği bazı olgularda hızlı spontan emilim bildirilmektedir. Kliniğimizde de 3 saat içerisinde rezorbe olan akut subdural olgusu vardır. Ancak bu olgular 24 saat acil nöroşirürjikal girişimlerin yapılabildiği ve yeterli donanımda YBÜ olan merkezlerde, nörolojik fonksiyon kaybı olmasa da gerek klinik gerek radyolojik olarak çok yakın ve dikkatle izlenmelidir.

KAFA TRAVMALI HASTADA YOĞUN BAKIMDA MONİTARİZASYON ÖNCESİNDE UYGULANABİLECEK MEDİKAL TEDAVİLER

Monitarizasyonda asıl amaç; KİB i kontrol ederken, homeostazisi sağlayarak ikincil hasardan korunmaktır. Bunun için hasta öncelikle sedatize edilmelidir.
Sedasyonda amaç; stres yanıtını kontrol altına almak, ağrıya yanıtı azaltmak, trakeal tüpün ve ventilatörün toleransını kolaylaştırmak, medikal tedavi veya hemşire bakımı sırasında olabilecek KİBA yı önlemektir.

Benzodiazepinler; analjezik etkileri yoktur. Düşük dozda KİB i ve hemodinamiyi değiştirmezler. Yüksek dozlar hipotansiyon ve solunum arresti yapabilir, NM yi etkileyebilir. Antikonvülsan etkisi vardır. Alkol kullananlarda ve yaşlılarda psikomotor semptomlara neden olur.

Diazepam; 0.003-0.1 mg/kg bolus olarak verilir, sürekli infüzyonda akümülasyona neden olur.

Midazolam; 0.02-0.03 mg/kg bolus ve 0.05-0.1 mg/kg/saat olarak idame verilir.

Lorazepam; 0.02-0.05 mg/kg bolus ve 0.05-0.5 mg/kg/saat olarak idame verilir.

Propofol; 1-2 mg/kg bolus ve 1-3 mg/kg/saat idame olarak uygulanır. Uykuyu indükler, beyin metabolizmasını, KİBAS ve serebral kan akımını azaltır. Kısa yarılanma ömrüne sahiptir. Yüksek dozda kullanıldığında hipotansiyon yapabilir. Sürekli infüzyonu sonucu hastanın lipid alımı artar. Düşük doz infüzyonu sonrası nöbet bildirilmiştir.

Opiyatlar; daha çok ekstrakranial kaynaklı ağrı için verilse de, KT li hastalarda stres yanıtını azaltmak için de verilebilir.
Morfin; 2-10 mg IV verilir.
Fentanil; 0.25-1.5 mikrog/kg bolus, 0.3-1.5 mg/kg idame olarak verilir.

Kas gevşetici ajanlar; genel anlamda mutlak endikasyonu yoktur, ancak;

• Uygun sedasyon ile
• KİB in çok yüksek olması durumunda
• Ventilasyona adaptasyon için
• Transport sırasında
• PEEP verilecekse kullanılabilir

Komplikasyon hızı oldukça yüksektir. NM yi güçleştirir, epileptik atağı maskeler, uzun süre kullanımında enfeksiyon riski artar.

Epilepsi Proflaksisi

Erken dönemde epileptiform aktivitenin engellenmesi önemlidir. Antiepileptiklerin, geç dönem epilepsi üzerine etkisi olmasa da, erken dönemde hasta entübe ve sedatize-paralize olsa bile taşikardi, ani hipertansiyon gibi belirtilerle görülebilen ve kolaylıkla gözden kaçan nöbetleri ve nöbetin KİB üzerine kötü etkilerini önlediği bilinmektedir. Bu yüzden antiepileptikler ağır KT li hastalarda KİBAS tedavisi boyunca, özellikle erken epilepsi dönemi olarak tanımlanan travma sonrası ilk hafta verilmelidir.

Travma sonrası ilk hafta içinde olan nöbet erken, daha sonra olan ise geç dönem olarak adlandırılır.

Ciddi kapalı KT, çökme kırığı, kontüzyon, hematomlar risk faktörleri arasında sayılabilir.
Erken dönem için fenitoin ve karbamazepin kullanılabilir, ancak geç dönem için proflaksi önerilmemektedir. Ülkemizde paranteral preparatı olması nedeniyle erişkinlerde fenitoin ( DPH ), çocuklarda ise fenobarbital ( FB ) tercih edilmektedir. Erişkinde DPH 500 mg IV yüklemeyi izleyerek 3x 100-200 mg/gün dozunda, kan düzeyleri izlenerek verilir. Çocuklarda FB; 5 mg/kg yükleme dozunu izleyerek 3 mg/kg x 2 olarak verilebilir.

KİBAS TEDAVİSİ

KİB in 5 dakikadan uzun, 20-25 mmHg dan yüksek olduğu her durumda KİBAS mevcut kabul edilmeli ve tedavi edilmelidir. Medikal veya diğer tedavilere başlanmadan önce venöz akımın baskı altında olmadığı, serebral vazodilatasyona sebeb olabilecek ateş, hiperkapni, hipotansiyon ve nöbetin olmadığı; serum sodyumunun düşük olmadığı; KİBAS ölçüm enstrümantasyonunun düzgün çalıştığı teyid edilmelidir.

1. Başın Yükseltilmesi: Baş 30 derece yükseltilir. Bu yapılmadan mutlaka normovolemik durum sağlanmalıdır ve boyun nötral pozisyonda tutulmalıdır.
2. Hiperventilasyon: Arteryel CO2 basıncını 30-35 mmHg civarında tutacak şekilde uygulanır. Bu seviyede komplikasyon riski azken, 25-30 mmHg seviyesinde seçilmiş hastalarda SjO2 monitarizasyonu ve serebral kan akımı monitarizasyonu ile birlikte etkinliği kanıtlanmamış olmasına rağmen son seçenek olarak uygulanabilir. Bu sırada hasta sedatize edilir. Uygulamadan 1 saat sonra KİB tejrar yükselir. Bunu önlemek için Buffer ( tromethamnin ) kullanılır. Hiperventilasyon ile kanın iskemik alanlara gönderilmesi sağlanır. Hiperventilasyona iyi yanıt vermiyen hastaların diğer tedavilere de iyi yanıt vermediği gözlenmiştir.Travmadan sonra ilk 24 saat içinde önerilmez ve hiç bir zaman KİBAS ı önleyici tedbir olarak kullanılmamalıdır. Çünkü her 1 mmHg PaCO2 düşüşü için % 3 lük serebral kan akım hızı düşmektedir. Travmadan sonra ilk saatlerde beyni iskemik bırakma riski vardır.
3. Hipotermi:Hastalarda ateşin yükselmesi ile KİB in arttığı gösterilmiştir. Düşük ısılarda beyin metabolizması ve serebral kan akımı azalır. Çok düşük ısılarda aritmi olabilir, tekrar ısıtılma sırasında KİB in artmasına bağlı sorunlar- elektrolit inbalansı sık rastlandığından tercih edilen bir yöntem değildir.
4. Hipertonik solusyonlar: Sıklıkla mannitol kullanılır. Serum ile interstisyel-intrasellüler kompartmanlar arasında 10 mosm gradient sağlanması yeterlidir. Mannitol 15-20 dakika içinde 0.25-1 g/kg verildiğinde 3-4 saat boyunca 20-30 mosm gradient sağlayacaktır, bu sıklıkta tekrar edilirse rebound etki görülmez. Etkisi 15-30 dakika içinde başlar ve 1.5-6 saat sürer. Mutlaka serum Na, K ve ozmolaritesi yakından takip edilmelidir. Mannitolun ayrıca antioksidan, kan viskozitesini azaltıcı, SPB artırıcı, BOS üretimini azaltıcı etkileri de vardır. Mannitol tedavisi esnasında eskiden bilinenin aksine normoozmolarite hedeflenmelidir.
5. Furosemid: BOS üretimini azaltır, albumin ile kullanıldığında ozmotik etkisi ile serebral ödemi azalttığı görülmüştür. Fraksiyone mannitol dozundan hemen sonra verildiğinde etkisi potansiyalize olmaktadır.
6. Barbitüratlar: Serebral metabolizmayı azaltarak KİB i düşürürler. Diğer tedavilere refrakter KİBAS ta kullanılır. Sodyum Tiopental 30 mg/kg bolustan sonra 5-10 mg/kg/saat idame verilir. Pentobarbital 10 mg/kg yükleme, 5 mg/kg/saat 3 saat boyunca ve 1 mg/kg/saat idame olarak uygulanır. EEG de “burst suppression” sağlanana kadar doz artırılabilir.
7. Cerrahi: Ventrikülostomi, kraniektomi ve kraniotomi-lobektomiden oluşmaktadır.
8. Sedasyon, immobilizasyon, ateş kontrolu
9. Tüm paranetrelerin normal standartlar içinde tutulması ve hipovolemi ve hiperglisemi tedavisi: Bu SPB nin normal sınırlarda tutulmasını sağlayacaktır.
10. BOS Direnajı: Ventrikül içi kateter varsa yapılabilir. Genellikle kateter ucu ile direnaj çemberi arasındaki mesafe 10 cm BOS civarında tutulduğunda; yetersiz veya aşırı direnaj, ventriküler kollaps, kontrlateral yer işgal eden lezyonu olanlarda orta hat şiftini, ventrikül epandiminde ” suction ” etkisini ve kanama riskini azaltır.